MiM / Bir Eğitim Modeli olarak ‘Ahilik’

TARiH kendi içinde bir çok ilkleri ve kıymetli gelenekleri barındırır. Toplumlar hayat serüvenlerini daha güvenli kılabilmek için bu mirasdan olanca gücleri ile faydalanma gayretindedirler. Tarih olmuş ne varsa ister soyut ister somut koruma altına alınır. Somut olanlar toplumun aynel yakin olarak hafızasını güclendirir, soyut olanlar ise ilmel yakin olarak hafızasını güclü kılar. Son dönemlerde toplular kendilerini tanımlarken kullandıkları en belirgin kıstas Eğitim olmaktadır. Tarihin eğitim konusunda bahşettiği en belirgin örnekse ‘AHİLİK`geleneğidir.

Muzaffer İNANÇ

Ahilik sadece bir meslek odası veya zanaatcılar derneği şeklinde olmayıp adeta maddi ve manevi toplum idrakidir.
Ahi olmak ve peştemal kuşanmak için kişinin bir Ahi tarafından önerilmesi zorunludur. Üye olmak isteyenlerden yedi fena hareketi bağlaması ve yedi güzel hareketi açması beklenmektedir;

1. Hırs kapısını bağlamak, kanaat ve rıza kapısını açmak
2. Cimrilik kapısını bağlamak, lütuf kapısını açmak
3. Yalan kapısını bağlamak, doğruluk kapısını açmak
4. Kahır ve zulüm kapısını bağlamak, hilim ve mülâyemet kapısını açmak
5. Herze ve hezeyan kapısını bağlamak, Marifet Kapısını açmak
6. Halktan yana kapısını bağlamak, Hak’tan yana kapısını açmak
7. Tokluk ve lezzet kapısını bağlamak, riyazet kapısını açmak
Çevresinde iyi tanınmayanlar, kötü söz getirebileceği düşünülenler, katiller, hırsızlarvergi memurları,vurguncular örgüte katılamaz.

Kadınlar, ahiliğin “kadınlar kolu” olarak adlandırabileceğimiz Bacıyan-ı Rum (Anadolu Bacıları) teşkilatına üye olmuşlardır. Ahilik oluşumuna devlet görevlilerinin alınmayışı sivil bir toplumun en belirgin özelliğidir. Bu oluşumun halk tarafından Hak için devletin menfaatleri ve halkın menfaatlerini paralel koruma gayesi hedeflediği ortadadır.
Ahilikte ferdin ve toplumun eğitimi iç içe yapılır. Ahilik teşkilatı 3 dereceli bir düzene dayanır. Her kapı üç dereceyi içerir. Bu dereceler şöyle sıralanır:
Birinci Kapı    ; Yiğit- Yamak- Çırak
İkinci Kapı     ; Kalfa- Usta- Ahi
Üçüncü Kapı  ; Halife- Şeyh- Şeyh-ül Meşayıh

Yiğit, meslek eğitimi için gelen vasıfsız kişi bu odada karakter yapılanmasına alınır. Kendisine tüm çalışanlar bu şekilde hitap eder,zira ona olan seviyeli ve zarif davranış yiğidin karakter oluşumunu olumlu olarak ilerletmesini sağlar. Yiğit çarşıyı, dükkanları ve burada hakim olan sosyal hayatı tanımakla bu odadaki eğitimini tamamlar. (1-yatay örgütlenme)

Yamak bir sonraki odadır. Ustası ve kalfası ile aralarında abi kardeş ilişkisi başlar.Yamak sosyal bir ferd olarak,temizlik,alış veriş ve zamandan sorumludur. Yani kendisine verilen tüm vazifelerdeki gelme gitme ve iş görme zamanlarına dikkat etme ile eğitilir.(1-yatay örgütlenme)

Çıraklık bu kapının son odasıdır.Seçtiği meslek ile alakalı Araç ve Gereçlerle, İşin ifa ediliş şekli ile ve mesleğin teferruatları ile alakalı eğitimini alır.Sabır ve Kanaat bu ilk üç kapının en belirgin öğretileridir. (1-yatay örgütlenme) Bu kapının kapanması adına Pabucu Dama Atma töreni düzenlenir. Çıraklıktan kalfalığa geçiş töreni öncesinde eğitimi tamamlanan çırağın pabucu dama atılır. Bir yandan da artık ustalarından, kalfalarından eskisi gibi ilgi görmeyeceğini ortaya koyar bu deyim.

Kalfalık, İkinci Kapının ilk odasıdır. Mesleğe vasıfsız olarak gelen kişi artık becerikli ve olgun bir ferddir. Dükkanın atılım ve heyecan gücüdür. Fikirleri ve düşünceleri ile seçtiği meslekte ilkleri bulma gayretindedir. Dükkan ona emanet edilir.öğrendiklerini pratiğe geçirmesi içinde yanına yiğitler ve yamaklar verilir. Bir tarafdan alırken bir tarafdan da vermeyi öğrenmeye başlamışdır.( 2-Hizmette mükemmellik)

Ustalık,bu kapının ikinci odasıdır.Dükkanın bir tane ustası olur genelde eğer ortaklık yoksa. Usta aynı zamanda kişisel gelişimcidir.Kalfalarının ve Çıraklarının durumuna göre iş ve iş ahlakının inceliklerini özel bire bir olarak anlatır. Bazen sır olarak bazende emanet olarak tecrübelerini elemanlarına ikram eder. Ustanın en belirgin özelliği ise müşterilere karşıdır. Verilen siparişlerin kaliteli ve zamanında olması onun en öenm verdiği kiriterdir. Sözün ve kalitenin toplumun en önemli değeri olduğunun farkındadır. (3-Dürüstlük ve doğruluk)

Ahilik,bu kapının son odasıdır. Ahi artık meslek hayatının yanıda yüklendiği sosyal projelerle ön planda olan kimsedir. Çarşının topluma bakan yüzüdür. Hayır ve hasenatta bulunmak, öksüz ve yetimlerle meşgul olmak gibi esnaf ve halk arasında köprü rolü oynarlar. Yani meslek erbablarının topluma geri dönüşümün en belirgin olduğu şahsiyetlerdir. Makamlarının Ahi olması ise zenginliklerinin kendilerine bir enaniyet vermemesi için sıradan oldukları imasını hissetmeleri içindir (4-Ortak yaşama)
.
Üçünci Kapının tüm odaları, meslek alanı dışında telakki edilir. Bu odalara mensup ferdler toplumun hem aynası hemde kendisidir. Maddi ve manevi olarak bşlge insanının gelişiminden sorumludurlar. Anlaşmazlıkların hallinde, evlilik ve boşanma konularında, gelenek ve göreneklerin takibinde bu ferdler toplumun ortak aklı olarak devreye girerler ve oluşabilecek kaosları önlerler. (5-Toplumsal sorumluluk)
Bu kapı sahipleri, gündüzleri işyerlerinde mesleğin incelikleri meşgul olurken, akşamları toplandıkları ahi konuk ve toplantı salonlarında aynı hiyerarşi içinde ahlakî ve felsefî eğitim halkaları oluştururlardı.

muzafferinanc@hotmail.de

Comments are closed.